Ежелгі қазақ ырымы
Kumalak Ashu
41 тастың сыры
Құмалақ ашу — қазақ халқының ғасырлар бойы сақталған рухани мұрасы. Төмендегі тақырыптардан дәстүрмен танысыңыз.
Қалай өтеді
1
Сұрағыңды қой
Тақырыпты таңдап, жүрегіңдегі сұрақты айт.
2
Тасты таста
41 тас қолмен таралып, 3×3 өріс құрайды.
3
Жауабыңды ал
Тас өрнегі ежелгі мағынамен түсіндіріледі.
Сұрағыңды таңда
Досыңды шақыр
Сілтемеңді жібер. Досың бірінші балын сатып алғанда, саған бір бал тегін беріледі.
Сілтемеңді алБір досқа — бір бал, оның алғашқы сатып алуы үшін.
Дәстүр туралы
Құмалақ — 41 тастың көмегімен жасалатын дәстүрлі қазақ болжау жүйесі. Батыс жұлдызнамасынан мүлде бөлек: оның өз тарихы, өз рәсімі және өз символдық тілі бар. Тастарды үш топқа бөліп, әрқайсысын төртке бөлгендегі қалдық арқылы 3×3 кесте құрайды.
Дала мәдениетінде құмалақ ашушы адам ел ішінде сыйлы болған: оған жол, дау, жоғалған мал, келешек туралы кеңеске келген. Дәстүр ауызша, ұстаздан шәкіртке беріліп, буыннан буынға жеткен. Ол қазақтың рухани-этнографиялық мұрасының бір бөлігі.
41 тас алақанда жиналып, қолмен үш топқа бөлінеді. Әр топтың тастары төрттен саналып, қалдығы (1–4) кестенің бір ұясына қойылады. Рәсім үш рет қайталанып, 3×3 = тоғыз мәнді кесте шығады. Осы қосымшадағы 3D қол сол дәл қимылды жанды түрде көрсетеді.
Дәстүрлі құмалақ дәл 41 тастан тұрады — сондықтан оны «қырық бір құмалақ» деп те атайды. Тас, майда түйіршік, бұршақ немесе тері моншақ қолданылған; ең маңыздысы — саны мен қимыл, материал емес. 41 саны — рәсімнің өзгермейтін негізі.
Тоғыз ұяның әрқайсысындағы сан (1–4) мен олардың өзара орналасуы — құмалақшының оқитыны. Жоғарғы қатар көбіне сұраушының өзін, ортаңғысы — жағдай мен айналаны, төменгісі — ықтимал шешім мен нәтижені білдіреді деп жориды. Нақты мағына мектеп пен ұстаз дәстүріне қарай өзгереді: бұл қатаң формула емес, тірі ауызша өнер.
Кестеде белгілі бір өрнектердің өз атауы мен мағынасы бар. Олар — құмалақтың өзіндік символдық тілі. Төменде бірнеше белгілі фигура берілген.
Құмалақ ашушыны «құмалақшы» деп атаған. Оған жеңіл-желпі емес, ойлы сұрақпен келген; құмалақшы жауапты байыппен, адамды жұбату мен жол сілтеу ниетімен айтқан. Дәстүрде рәсімге құрметпен қарау, теріс пиғылға пайдаланбау — жазылмаған әдеп заңы болған.
Тас пен санға негізделген мұндай болжау тек қазақта емес — қырғыз, өзбек, түрікмен сынды түркі халықтарында да ұқсас түрде кездеседі. Сондықтан қосымша жеті тілде жасалды: бұл — бүкіл түркі даласына ортақ мұра.
Қалалық жас буын үшін бұл дәстүр ұмыт бола бастады. Қосымшаның мақсаты — құмалақты құжаттап, жеті тілде (қазақ, орыс, ағылшын, түрік, әзербайжан, өзбек, қырғыз) қолжетімді етіп, түркі халықтарына мәдени мұра ретінде жеткізу.
Қасиетті өрнек
Дәстүрде аталған өрнек көп. Міне, бірнеше белгілі мысал — олардың мағынасы да мектеп пен ұстазға қарай өзгеруі мүмкін:
Төрт Құбыла
Төрт бұрыш толы — тас қамалдай қорғаныш, тұрақтылық белгісі.
Ақ Босаға
Таза табалдырық — жақсы хабар, жаңа істің оң басталуы.
Қос Арғымақ
Қатар келген екі арғымақ — жұбымен келген сәттілік пен қолдау.
Kumalak Ashu — 41 тастан құмалақ ашудың тірі дәстүрін ұқыппен сақтайтын мәдени-танымдық жоба. Жору — ой түюге, ішкі үнге құлақ түруге шақыру; ол болашақты болжамайды әрі кәсіби медициналық, құқықтық не қаржылық кеңестің орнын баспайды. 18+.